Hàng thừa kế thứ nhất theo Bộ Luật dân sư gồm những ai?

Hàng thừa kế thứ nhất luôn là chủ đề nhận được sự quan tâm lớn khi phát sinh các vấn đề liên quan đến phân chia di sản theo pháp luật. Khi một người qua đời mà không để lại di chúc (hoặc di chúc không hợp pháp), việc xác định đúng những ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất có ý nghĩa quyết định nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên, hạn chế tối đa các tranh chấp gia đình không đáng có.

Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết, dễ hiểu và chuẩn xác theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành về vấn đề này.

1. Theo quy định pháp luật hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai?

Hỏi: Ai là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định hiện hành?

Trả lời:

Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:

• Vợ, chồng của người chết.

• Cha đẻ, mẹ đẻ của người chết.

• Cha nuôi, mẹ nuôi của người chết.

• Con đẻ, con nuôi của người chết.

Đây là nhóm người có mối quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng gần gũi nhất với người để lại di sản, do đó pháp luật ưu tiên hàng đầu khi chia di sản thừa kế theo pháp luật.

Hỏi: Vợ, chồng thuộc hàng thừa kế thứ nhất cần điều kiện gì?

Trả lời:

Để vợ hoặc chồng được xác định thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hưởng di sản của nhau, mối quan hệ hôn nhân phải hợp pháp tại thời điểm người kia chết:

• Hôn nhân thực tế/Hợp pháp: Đã đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền.

• Trường hợp đang ly hôn: Nếu vợ, chồng đang xin ly hôn hoặc đã nộp đơn ra Tòa án nhưng chưa có bản án/quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật của Tòa án mà một bên chết thì người còn sống vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng di sản.

• Trường hợp kết hôn mới: Khi vợ/chồng đã chia di sản thừa kế xong hoặc đang trong quá trình chia di sản mà kết hôn với người khác thì vẫn giữ nguyên quyền thừa kế đối với di sản của người vợ/chồng đã mất trước đó.

Hỏi: Con đẻ, con nuôi, con ngoài giá thú được xác định như thế nào trong hàng thừa kế thứ nhất?

Trả lời:

Pháp luật Dân sự Việt Nam bình đẳng về quyền thừa kế đối với các nhóm con:

• Con đẻ: Bao gồm con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân và con sinh ra ngoài thời kỳ hôn nhân (con ngoài giá thú) nếu đã làm thủ tục nhận cha/mẹ theo quy định.

• Con nuôi: Phải là quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp (được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Luật Nuôi con nuôi). Con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ nuôi và ngược lại.

• Con thai nhi (sinh ra và còn sống sau khi người để lại di sản chết): Căn cứ Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, di sản vẫn phải chia cho thai nhi đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và sinh ra còn sống.

Hỏi: Cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất khi nào?

Trả lời:

• Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp: Mặc nhiên thuộc hàng thừa kế thứ nhất của con.

• Cha dượng, mẹ kế với con riêng: Căn cứ Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, cha dượng, mẹ kế và con riêng nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau theo quy định tại hàng thừa kế thứ nhất.

2. Nguyên tắc phân chia di sản cho hàng thừa kế thứ nhất

Hỏi: Những người cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất được chia di sản như thế nào?

Trả lời:

Theo quy định tại khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, việc phân chia di sản tuân theo hai nguyên tắc cốt lõi:

1. Phần di sản bằng nhau: Những người thừa kế cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất được hưởng phần di sản bằng nhau từ khối tài sản mà người chết để lại (sau khi đã trừ các nghĩa vụ tài sản và chi phí thanh toán di sản).

2. Ưu tiên theo thứ tự hàng: Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Hỏi: Người thuộc hàng thừa kế thứ nhất có thể bị mất quyền hưởng di sản không?

Trả lời:

Có. Căn cứ Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người thuộc hàng thừa kế thứ nhất sẽ không được quyền hưởng di sản nếu thuộc một trong các trường hợp sau (trừ trường hợp người để lại di sản đã biết nhưng vẫn cho hưởng theo di chúc):

• Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản.

• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.

• Bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm chiếm đoạt một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người đó được hưởng.

• Có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo, sửa chữa, hủy hoại, giấu di chúc nhằm chiếm đoạt di sản.

Hỏi: Thừa kế thế vị đối với hàng thừa kế thứ nhất được hiểu thế nào?

Trả lời:

Căn cứ Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015:

• Nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu sẽ được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ cháu được hưởng nếu còn sống.

• Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì chắt sẽ được hưởng phần di sản đó.

3. Các vướng mắc phổ biến khi xác định và khai nhận di sản ở hàng thừa kế thứ nhất

Hỏi: Khi một thành viên thuộc hàng thừa kế thứ nhất từ chối nhận di sản thì xử lý ra sao?

Trả lời:

Người thuộc hàng thừa kế thứ nhất có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác hoặc công chứng viên trước thời điểm phân chia di sản.

Khi một người từ chối hợp pháp, phần di sản của người đó sẽ được chia đều cho những người thừa kế còn lại trong cùng hàng thừa kế thứ nhất.

Hỏi: Hồ sơ, thủ tục khai nhận di sản thừa kế gồm những giấy tờ gì?

Trả lời:

Để tiến hành khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản thừa kế cho hàng thừa kế thứ nhất, các bên cần chuẩn bị:

• Giấy chứng tử hoặc giấy tờ có giá trị pháp lý tương đương của người để lại di sản.

• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản (Sổ đỏ, sổ tiết kiệm, đăng ký xe,…).

• Giấy tờ chứng minh mối quan hệ thuộc hàng thừa kế thứ nhất: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy xác nhận thông tin cư trú/Trích lục hộ tịch,…

• CCCD/Hộ chiếu của những người thừa kế.

4. Dịch vụ phân chia di sản thừa kế tận tâm tại Công ty Luật TNHH Youth and Partners

Trong thực tế, việc xác định người thuộc hàng thừa kế thứ nhất cũng như thực hiện thủ tục phân chia di sản thường phát sinh nhiều tranh chấp phức tạp liên quan đến nguồn gốc tài sản, giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân bị thất lạc hoặc sự bất đồng ý kiến giữa các thành viên trong gia đình.

Nhằm hỗ trợ quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý thừa kế một cách thấu đáo, trọn vẹn và êm đẹp, Công ty Luật TNHH Youth and Partners cung cấp Dịch vụ phân chia di sản thừa kế tận tâm, bao gồm:

• Tư vấn chuyên sâu: Xác định chính xác các thành viên thuộc hàng thừa kế thứ nhất, xác định khối di sản hợp pháp và nghĩa vụ tài sản liên quan.

• Hỗ trợ thu thập hồ sơ: Trợ giúp khách hàng trích lục các giấy tờ nhân thân, hồ sơ đất đai bị thất lạc qua nhiều thời kỳ.

• Hòa giải và đại diện đàm phán: Đội ngũ luật sư đóng vai trò cầu nối, hòa giải các bất đồng giữa những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, hướng tới phương án phân chia hợp tình, hợp lý, giữ gìn tình cảm gia đình.

• Thực hiện thủ tục trọn gói: Đại diện soạn thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản, làm việc với tổ chức hành nghề công chứng và cơ quan đăng ký đất đai để hoàn sang tên tài sản nhanh chóng, đúng quy định.

Với phương châm hoạt động uy tín và sự thấu hiểu sâu sắc những giá trị gia đình, Youth and Partners cam kết mang lại giải pháp pháp lý an toàn, minh bạch và tối ưu nhất cho quý khách hàng.

5. Lời kết

Việc nắm rõ quy định về hàng thừa kế thứ nhất theo Bộ luật Dân sự giúp các gia đình chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên, tránh các bất hòa không đáng có khi phân chia tài sản do người thân để lại.

Nếu quý khách đang gặp khó khăn trong việc xác định quyền thừa kế hoặc thực hiện thủ tục phân chia di sản, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật TNHH Youth and Partners để được tư vấn và hỗ trợ tận tâm, nhanh chóng.

Xem thêm bài viết: Luật thừa kế đất đai không di chúc mới nhất: Chia thế nào?