Luật sư Hưng Yên hướng dẫn cách lập di chúc hợp pháp

Lập di chúc là một trong những phương thức pháp lý văn minh và an toàn nhất để một cá nhân định đoạt khối tài sản tích cóp cả đời của mình cho thế hệ mai sau. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp di chúc bị tuyên vô hiệu do vi phạm các quy định ngặt nghèo về hình thức hoặc nội dung, dẫn đến những tranh chấp gia đình kéo dài không đáng có.

Để người dân tại Hưng Yên nói riêng và cả nước nói chung chủ động bảo vệ quyền lợi, các Luật sư chuyên trách mảng Dân sự và Thừa kế tại Y&P Law Firm xin hướng dẫn chi tiết cách lập di chúc hợp pháp theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành.

1. Vì sao cần hiểu rõ cách lập di chúc hợp pháp?

Nhiều người cho rằng chỉ cần tự viết tay, ký tên và cất kỹ vào tủ là đã có một bản di chúc hợp pháp. Dưới góc độ thực tiễn giải quyết tranh chấp của Y&P Law Firm, đây là một quan niệm sai lầm phổ biến dẫn đến nhiều hệ lụy pháp lý phức tạp về sau. Một bản di chúc chỉ thực sự phát sinh hiệu lực khi nó thỏa mãn đầy đủ các điều kiện khắt khe do pháp luật quy định.

Việc nắm rõ cách lập di chúc hợp pháp sẽ mang lại những lợi ích thiết thực sau:

• Triệt tiêu nguy cơ tranh chấp tài sản: Phân chia di sản rõ ràng, minh bạch, giữ gìn sự hòa thuận, êm ấm giữa các thành viên trong gia đình.
• Đảm bảo ý nguyện được thực thi tuyệt đối: Tài sản sẽ được chuyển giao chính xác cho người mà bạn mong muốn, không bị phân chia theo pháp luật một cách thụ động hay trái với tâm nguyện.
• Tiết kiệm thời gian và chi phí phát sinh: Hạn chế tối đa các vụ kiện tụng dân sự kéo dài qua nhiều cấp xét xử tại Tòa án liên quan đến phân chia di sản thừa kế.

2. Điều kiện để di chúc được công nhận là hợp pháp

Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau:

“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.”

Như vậy, căn cứ quy định của luật, cách lập di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện như sau:

a) Về năng lực của người lập di chúc

• Trạng thái tinh thần: Người lập di chúc phải hoàn toàn minh mẫn, sáng suốt trong suốt quá trình định đoạt tài sản; không bị lừa dối, đe doạ, hoặc cưỡng ép từ bất kỳ cá nhân nào.
• Độ tuổi: Người từ đủ 18 tuổi trở lên có toàn quyền lập di chúc độc lập để định đoạt tài sản cá nhân.

Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được quyền lập di chúc, nhưng bắt buộc phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

b) Về nội dung di chúc

• Nội dung của di chúc không được vi phạm các điều cấm của luật, không trái với đạo đức xã hội.
• Người lập di chúc chỉ được định đoạt phần tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp của mình (không dùng tài sản chung chưa phân chia hoặc tài sản của người khác để lập di chúc).

c) Về hình thức di chúc

• Hình thức di chúc phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các dạng thức được luật thừa nhận. Di chúc có thể được lập bằng văn bản (có công chứng, chứng thực hoặc có/không có người làm chứng) hoặc di chúc miệng trong trường hợp khẩn cấp.

Như vậy, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ bắt buộc phải được người làm chứng lập thành văn bản và phải có công chứng hoặc chứng thực của cơ quan có thẩm quyền mới phát sinh giá trị pháp lý.

3. Các hình thức di chúc phổ biến và giá trị chứng cứ

Để thực hiện cách lập di chúc hợp pháp, bạn cần lựa chọn một hình thức lập di chúc phù hợp nhất với điều kiện hoàn cảnh thực tế của mình. Dưới đây là bảng đánh giá mức độ an toàn pháp lý của từng hình thức được các Luật sư phân tích:

4. Quy trình từng bước thực hiện cách lập di chúc hợp pháp

Để giúp khách hàng dễ dàng hình dung và tự chuẩn bị, Y&P Law Firm chuẩn hóa quy trình lập di chúc bằng văn bản theo các bước sau đây:

Bước 1: Thu thập hồ sơ, kê khai danh mục tài sản

Trước khi tiến hành soạn thảo, người lập di chúc cần:

• Liệt kê chi tiết toàn bộ tài sản riêng và phần tài sản nằm trong khối tài sản chung (nhà đất, sổ tiết kiệm, cổ phần doanh nghiệp, ô tô, vàng…).
• Chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp như: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng), sổ tiết kiệm, giấy đăng ký xe, căn cước công dân của bản thân và của những người được hưởng di sản.

Bước 2: Soạn thảo nội dung di chúc chuẩn pháp lý

Một bản di chúc chuẩn hóa, chặt chẽ về mặt ngôn từ cần đảm bảo đầy đủ các nội dung chủ yếu:

1. Thời gian, địa điểm: Ghi rõ giờ, ngày, tháng, năm và địa chỉ cụ thể nơi lập di chúc.
2. Thông tin định danh: Họ tên, ngày tháng năm sinh, số CCCD, địa chỉ cư trú của người lập di chúc và các cá nhân được thừa kế.
3. Mô tả di sản: Nêu rõ đặc điểm chi tiết của tài sản và nơi có tài sản (Ví dụ: Thử đất số… tờ bản đồ số… theo Giấy chứng nhận số… do UBND huyện… cấp ngày…).
4. Phân chia di sản: Chỉ định rõ ràng ai được hưởng tài sản nào hoặc tỷ lệ phần trăm (%) phân chia cụ thể cho từng người.
5. Ký tên, điểm chỉ: Người lập di chúc phải tự mình ký tên hoặc điểm chỉ vào cuối văn bản. Trường hợp di chúc có nhiều trang, bắt buộc phải ký hoặc điểm chỉ vào từng trang để tránh việc tráo đổi nội dung.

Bước 3: Lựa chọn người làm chứng hợp pháp (Nếu có)

Trường hợp người lập di chúc không thể tự viết tay (phải đánh máy hoặc nhờ người khác viết hộ), bắt buộc phải có ít nhất 02 người làm chứng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan, Điều 632 Bộ luật Dân sự quy định những người sau đây không được làm người chứng kiến:

• Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc.
• Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan mật thiết đến nội dung di chúc.
• Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Bước 4: Thực hiện thủ tục công chứng hoặc chứng thực

Mặc dù pháp luật cho phép di chúc viết tay không cần công chứng vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng đủ điều kiện, nhưng Y&P Law Firm luôn khuyến nghị người dân nên thực hiện thủ tục công chứng, chứng thực. Việc này giúp lưu trữ một bản sao di chúc tại cơ quan có thẩm quyền, ngăn ngừa hoàn toàn rủi ro di chúc bị thất lạc, bị người khác tiêu hủy hoặc sửa đổi trái phép.

5. Những lỗi sai kinh nghiệm thường gặp khiến di chúc bị vô hiệu

Trải qua nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực tranh tụng và tư vấn đất đai, thừa kế tại Hưng Yên, các Luật sư của Y&P Law Firm đã chứng kiến không ít trường hợp các thành viên trong gia đình phải đối đầu nhau tại Tòa chỉ vì bản di chúc của cha mẹ mắc phải những sai sót pháp lý đáng tiếc:

• Tự ý định đoạt tài sản chung của vợ chồng: Phổ biến nhất là trường hợp người chồng tự lập di chúc để lại toàn bộ ngôi nhà (là tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân) cho con trai trưởng mà không có sự đồng ý hay chữ ký phối hợp của người vợ. Trường hợp này, phần di chúc vượt quá quyền định đoạt của người chồng sẽ bị tuyên vô hiệu.
• Di chúc đánh máy thiếu chữ ký của người làm chứng: Nhiều người tự soạn thảo trên máy tính, in ra ký tên nhưng lại quên không mời người làm chứng ký xác nhận vào thời điểm đó.
• Bỏ qua quyền lợi của “Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc”: Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động của người lập di chúc vẫn nghiễm nhiên được hưởng suất thừa kế bằng 2/3 một suất theo pháp luật, ngay cả khi người lập di chúc không cho họ hưởng trong văn bản. Việc không tính toán kỹ tỷ lệ này rất dễ dẫn đến tranh chấp sau khi người lập di chúc qua đời.

6. Dịch vụ tư vấn và hỗ trợ lập di chúc an toàn tại Y&P Law Firm

Một bản di chúc chuẩn pháp lý không chỉ bảo vệ tài sản mà còn giữ gìn sự hòa thuận cho thế hệ mai sau. Với kinh nghiệm thực chiến dày dặn trong mảng dân sự và thừa kế, Y&P Law Firm cung cấp giải pháp tư vấn chuyên sâu, an toàn và bảo mật tuyệt đối:

• Thẩm định pháp lý tài sản chuyên sâu: Trực tiếp kiểm tra, rà soát và xác minh tính hợp pháp của các giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm, phần vốn góp doanh nghiệp… đảm bảo tài sản đưa vào di chúc “sạch”, không vướng tranh chấp hay kê biên.
• Soạn thảo cá nhân hóa, ngôn từ sắc bén: Không áp dụng văn bản mẫu rập khuôn. Các Luật sư sẽ trực tiếp thiết kế các điều khoản phân chia chặt chẽ, dự phòng mọi tình huống biến động tài sản để ý nguyện của khách hàng không bị diễn giải sai lệch.
• Hỗ trợ thủ tục lưu động tận nơi: Đối với người cao tuổi, người có sức khỏe yếu hoặc đang điều trị tại bệnh viện, Y&P Law Firm cử Luật sư đến tận nơi phối hợp cùng Công chứng viên thực hiện thủ tục ký di chúc an toàn, đúng quy trình.
• Lưu trữ bảo mật và công bố chuẩn mực: Di chúc được niêm phong và bảo quản nghiêm ngặt tại hãng luật, tránh rủi ro thất lạc hay hủy hoại. Đến thời điểm thích hợp, chúng tôi sẽ đại diện công bố di chúc một cách khách quan, văn minh theo đúng trình tự pháp luật.

Chủ động định đoạt tài sản là cách tốt nhất để để lại sự an tâm trọn vẹn cho những người thân yêu. Liên hệ ngay với Y&P Law Firm để các Luật sư hàng đầu đồng hành và bảo vệ vững chắc di sản của gia đình bạn.