Kinh doanh số cần biết gì về Luật sở hữu trí tuệ 2025?

Trong kinh doanh số, tài sản cốt lõi của doanh nghiệp không còn là máy móc hay nhà xưởng, mà là dữ liệu, nội dung số, thuật toán, thương hiệu, nền tảng và mô hình khai thác người dùng. Những tài sản này không tồn tại hữu hình, nhưng lại quyết định giá trị doanh nghiệp, khả năng gọi vốn và mức độ rủi ro pháp lý.

Chính vì vậy, Luật Sở hữu trí tuệ không còn là luật “hậu trường” dành cho phòng pháp chế, mà đã trở thành luật nền chi phối trực tiếp mọi mô hình kinh doanh số.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, có hiệu lực từ 01/4/2026. Luật này không chỉ sửa kỹ thuật, mà thay đổi tư duy quản lý sở hữu trí tuệ: từ bảo hộ thụ động sang quản trị – khai thác – kiểm soát rủi ro trong môi trường số và AI.

Đối với doanh nghiệp, startup và nền tảng số, câu hỏi quan trọng không phải là “Luật quy định gì?” mà là:

Luật này sẽ buộc mô hình kinh doanh số phải thay đổi ở đâu?

1. Sở hữu trí tuệ trở thành “hạ tầng pháp lý bắt buộc” của kinh doanh số

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 gửi đi một thông điệp rất rõ: Doanh nghiệp số không được phép vận hành trên nền tảng pháp lý mơ hồ về quyền sở hữu trí tuệ.

Luật sửa đổi không chỉ mở rộng phạm vi bảo hộ, mà còn đặt SHTT vào trung tâm điều tiết thị trường số, thông qua:

• Gắn quyền SHTT với dữ liệu, AI và nền tảng số
• Kiểm soát cách khai thác quyền vì lợi ích công cộng
• Gia tăng trách nhiệm pháp lý cho doanh nghiệp trung gian

Điều này có nghĩa: Mọi doanh nghiệp có hoạt động online đều đang chịu tác động trực tiếp của Luật, kể cả khi họ không “bán” tài sản trí tuệ theo nghĩa truyền thống.

2. AI không còn là “vùng xám” về quyền sở hữu trí tuệ

Lần đầu tiên, Luật Sở hữu trí tuệ chính thức luật hóa vấn đề quyền đối với đối tượng được tạo ra có sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Luật chưa khẳng định ngay ai là chủ sở hữu, nhưng buộc doanh nghiệp phải bước ra khỏi vùng xám pháp lý. Việc xác lập quyền trong trường hợp này sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.

Với kinh doanh số, điều này tác động trực tiếp đến:

• Nội dung marketing, thiết kế, video, mã nguồn do AI hỗ trợ
• Sản phẩm công nghệ sử dụng mô hình AI huấn luyện từ dữ liệu lớn
• Nền tảng cung cấp công cụ tạo nội dung cho người dùng

Từ thời điểm Luật có hiệu lực, doanh nghiệp không thể tiếp tục tư duy “AI tạo ra thì cứ dùng”, mà phải:

• Kiểm soát nguồn dữ liệu huấn luyện
• Làm rõ vai trò can thiệp của con người
• Chuẩn bị phương án chứng minh quyền khi xảy ra tranh chấp

3. Quyền sở hữu trí tuệ không còn là “lá chắn tuyệt đối” cho mô hình số

Luật sửa đổi toàn diện Điều 7, nhấn mạnh rằng việc khai thác và bảo vệ quyền SHTT không được xâm phạm lợi ích công cộng:

2. Việc khai thác, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không được xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác và phải tuân thủ quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Đối với doanh nghiệp số, đây là một thay đổi rất đáng chú ý:

• Không thể viện dẫn quyền SHTT để hợp thức hóa mô hình khai thác dữ liệu quá mức
• Trong các lĩnh vực nhạy cảm (y tế, giáo dục, công nghệ lõi), Nhà nước có thể hạn chế hoặc buộc chuyển giao quyền sử dụng
• Khi có xung đột nhiều quyền SHTT trên cùng một đối tượng, Tòa án có quyền buộc chấm dứt việc thực hiện quyền phát sinh sau

Nói cách khác, quyền sở hữu trí tuệ giờ đây bị đặt dưới sự cân bằng lợi ích xã hội, chứ không còn là công cụ độc quyền tuyệt đối.

4. Dữ liệu và AI: được phép sử dụng, nhưng không phải “tự do tuyệt đối”

Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 lần đầu tiên cho phép sử dụng hợp pháp dữ liệu và văn bản đã công bố để:

• Nghiên cứu khoa học
• Thử nghiệm
• Huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo

Tuy nhiên, điều kiện then chốt là: Không được gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích của chủ sở hữu.

Với doanh nghiệp số, đây là ranh giới pháp lý mới:

• Không còn tranh cãi “có được dùng dữ liệu không”
• Mà là dùng đến mức nào thì trở thành xâm phạm

Đặc biệt với dữ liệu thuộc quyền tác giả, quyền liên quan, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết, đồng nghĩa rủi ro tuân thủ sẽ tăng, không giảm.

5. Quyền sở hữu trí tuệ chính thức trở thành tài sản kinh doanh

Việc bổ sung Điều 8a là một trong những điểm có giá trị thực tiễn cao nhất đối với doanh nghiệp.

Điều 8a. Quản lý, khai thác quyền sở hữu trí tuệ

1. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ trong trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện để ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán.

2. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để thực hiện các hoạt động giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật liên quan theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ, quản lý, sử dụng tài sản cộng và quy định khác của pháp luật có liên quan.

3. Nhà nước khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp để vay vốn theo quy định của pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, tín dụng và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Luật thừa nhận rõ:

• Quyền SHTT là tài sản cần quản trị, kể cả khi chưa ghi nhận kế toán
• Có thể dùng để góp vốn, thế chấp, đầu tư, giao dịch thương mại
• Nhà nước khuyến khích khai thác quyền SHTT để huy động vốn

Điều này tạo nền tảng pháp lý cho:

• Startup gọi vốn dựa trên công nghệ, dữ liệu, thương hiệu
• Định giá doanh nghiệp số
• M&A dựa trên tài sản vô hình

Tuy nhiên, đi kèm là trách nhiệm quản trị nội bộ. Doanh nghiệp không quản trị được quyền SHTT thì cũng không thể chứng minh giá trị của mình.

6. Chuyển đổi số trong sở hữu trí tuệ: nhanh hơn nhưng rủi ro cao hơn

Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 đặt nền móng cho chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động sở hữu trí tuệ:

• Mở rộng nộp đơn điện tử
• Tự động hóa quy trình
• Ứng dụng AI trong thẩm định và quản lý

Điều này giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn, nhưng đồng thời:

• Tăng trách nhiệm về tính trung thực của thông tin
• Sai sót dữ liệu có thể dẫn đến thu hồi văn bằng bảo hộ
• Rủi ro pháp lý không còn “chậm phát tác” như trước

7. Nền tảng số chính thức bị đặt vào trung tâm trách nhiệm pháp lý

Luật sửa đổi Điều 198, bổ sung Điều 198b, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp trung gian và chủ quản nền tảng số.

Theo đó, nền tảng:

• Không còn đứng ngoài với vai trò “bên trung gian thuần túy”
• Phải chủ động triển khai biện pháp bảo vệ quyền SHTT
• Phải phối hợp với chủ thể quyền và cơ quan nhà nước khi có vi phạm

Đây là cảnh báo pháp lý trực tiếp đối với:

• Sàn thương mại điện tử
• Mạng xã hội
• Nền tảng chia sẻ nội dung, dịch vụ số

Kết luận

Doanh nghiệp cần làm gì ngay trước khi Luật Sở hữu trí tuệ 2025 có hiệu lực?

Luật Sở hữu trí tuệ 2025 không đặt ra câu hỏi “có tuân thủ hay không”, mà đặt doanh nghiệp trước lựa chọn chuẩn bị sớm hay trả giá muộn. Với các mô hình kinh doanh số, nền tảng và startup, rủi ro không chỉ nằm ở tranh chấp quyền, mà còn ở việc mô hình kinh doanh bị điều chỉnh hoặc buộc thay đổi khi đã vận hành ổn định.

Trước thời điểm 01/4/2026, doanh nghiệp nên chủ động:

• Rà soát toàn bộ tài sản trí tuệ gắn với dữ liệu, AI, nội dung số và nền tảng;
• Đánh giá rủi ro pháp lý trong khai thác, thương mại hóa và chuyển giao quyền;
• Thiết lập cơ chế quản trị quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với mô hình kinh doanh số.

Việc chuẩn bị này không thể thực hiện hiệu quả nếu chỉ dựa vào đọc luật, mà cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng doanh nghiệp, từng sản phẩm và từng nền tảng.

Đội ngũ luật sư và chuyên gia của chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc:

• Đánh giá mức độ tác động của Luật Sở hữu trí tuệ 2025 đối với mô hình kinh doanh hiện tại;
• Tư vấn cấu trúc pháp lý phù hợp cho AI, dữ liệu và tài sản số;
• Hỗ trợ xây dựng chiến lược quản trị và khai thác quyền sở hữu trí tuệ bền vững.

👉 Liên hệ tư vấn chuyên sâu để doanh nghiệp không chỉ tuân thủ Luật Sở hữu trí tuệ 2025, mà còn biến quyền sở hữu trí tuệ thành lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên kinh doanh số.

Xem thêm:

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, số 131/2025/QH15

Hồ sơ đăng ký quyền tác giả và những lưu ý quan trọng — Youth & Partners

Chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định hiện hành